Qońırat rayonı respublikamızda territoriyası jaǵınan úlken, tariyxıy arxeologiyalıq estelikleriniń sanı jaǵınan kóp, social ekonomikalıq jaqtan rawajlanǵan úlken potencialǵa iye Qaraqalpaqstannıń arqa batıs dárwazası esaplanadı. Qońırat rayonnıń tariyxın tarawlar boyınsha hám dáwirler boyınsha úyreniw úlken áhmiyetke iye. Qońırat qalasınıń jasın qalanıń rawajlanıw tariyxın, Qońırat qalasınıń paytaxtınıń qáliplesiw barısın úyreniw maqsetinde 1997-jıldan baslap Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Arxeologiya kafedrası arxeologları rayon aymaǵındaǵı Topıraqqala, Bograxan, Puljay (Jez kempir) esteliklerinde arxeologiyalıq qazıw jumısların alıp barmaqta.
Bul jumıslardı dawam ettiriw maqsetinde 2024-jıl fevral ayında Qońırat rayonı hákimiyatınıń (rayon hákimi B.Madaminov) qolap quwatlawı menen universitet rektoratı (rektor A.Reymov) járdemi xojalıq shártnaması dúzilip, shártnama tiykarında Bograxan arxeologiyalıq esteliginde dala arxeologiyalıq qazıw jumısları alıp barılmaqda. Qaraqalpaq mámleketlik universiteti rektorınıń 2024-jıl 10-may kúngi №1064S5-sanlı buyrıǵına tiykar, Tariyx fakulteti arxeologiya bakalavr tálim baǵdarınıń 2-kurs studentleri oqıw jobasına sáykes 2024-jıl may ayınıń 27-sánesinen baslap Qońırat rayonında jaylasqan rawajlanǵan orta ásirlerge tiyisli Bograxan qala esteliginde arxeologiyalıq ámeliyat, arxeologiyalıq qazıw jumısların atqarıp atır. Arxeologiyalıq ámeliyat, arxeologiyalıq qazıw jumıslarına universitet Arxeologiya kafedrası baslıǵı, t.i.k., prof. J.Нakimniyazov, (PhD) docent. A.Alimbetov, assistent M.Tolıbaevlar qatnaspaqta.
Bograxan esteligi házirgi Qońırat qalasınan 18 shaqırım arqa batısında házirgi waqıtları suwı aqpaytuǵın eski ańǵarlardıń biri bolǵan, Qarakóldiń oń jaǵasında házirgi Qıpshaq APJ aymaǵında jaylasqan. 1998-2002 jılları Berdaq atındaǵı QMU dıń docenti M.Turebekov basshılıǵındaǵı arxeologiyalıq ekspediciya estelikte turaqlı túrde qazıw jumısların alıp barıp onıń nátiyjesinde qalanıń juma meshiti minarası mavzoleyi qorǵan diywalı hám qala átirapındaǵı úlken bir xojalıqtıń jayı ashılǵan bolsa, 2023-2024 jıllardaǵı dala ámeliyatı máwsiminde Bograxan qalasınıń qubla tárepindegi úlken emes biyiklite úsh mádeniy qatlamda IX-XI, IX-XII, XIII- XIV ásirlerge mádeniy qatlamda arxeologiyalıq qazıw jumısları alıp barıldı.
Qala bir neshshe márte suw basqını astında bolǵanlıǵı sebepli kóplegen materiallar buzılıp anıqlaw jumısların qıyınlastırıp kelmekte. Arxeologiyalıq izertlew jumısları waqtında rayon hákiminiń birinshi orınbasarı J.Seytmuratov xabar alıp, dala shárayatında jumıs islew ushın qolaylı jaǵdaylar jaratıp berdi bunıń ushın universitet jámáátı atınan rayon hákimiyatına úlken minnetdarshılıq aytamız.
Qalada jaylasqan Ibrahim Bograxan ibn Sulayman mavzoleyi 2018-jılı qayta restavraciya islenip tiklengen. Keleshek waqıtta juma meshit hám minaranı qayta tiklew jumısları alıp barılsa bul orında ziyarat turizminiń elede rawajlanıwına úlken unamlı tásirin tiygizedi dep oylaymız.
Ravshanbek Mamutov
Arxeologiya baǵdarı 2- kurs studenti
