Qaraqalpaq mámleketlik universiteti qaraqalpaq til bilimi kafedrasınıń professorı Karlıbaeva Gúlmira Ermekbaevna menen búgin biz ájayıp bir tema átirapında sáwbetlesemiz. Qahramanımızdı qısqasha tanıstırsaq, 150 den aslam ilimiy maqalalar avtorı, kóplep shákirtlerdiń súyikli ustazı, Ájiniyaztanıwshı alım. Onıń «Ájiniyaz shıǵarmaları tiliniń fonetikalıq hám morfologiyalıq sıpatlaması», «Ájiniyaz shıǵarmaları tiliniń semantika-stilistikalıq ózgeshelikleri», «Ájiniyaz shıǵarmalarında kórkemlew quralları» «Qaraqalpaq dialektologiyası», «Qaraqalpaq tilindegi milliy kiyim-kenshek atamaları», «Ózbekshe-qaraqalpaqsha sózlik», «Sosiolingvistika» kibi birqansha monografiya, sabaqlıq hám oqıw qollanbaları basılıp shıqqan. 4 shákirti filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD) dissertaciyasın tabıslı qorǵaǵan.
Gúlmira Ermekbaevna elimizde bir ajayıp bayram nápesi gezip júripti. Hátteki jolawshı tasıwshı ayırım mashinalardıń arqa aynasına plakatlar qıstırılǵan. Onda «Qaraqalpaq xalqınıń ullı shayırı Ájiniyaz Qosıbay ulı 200 jasta» degen jazıw bar. Shayırdıń yubileyin kóterińki ruwxta ótkeriw ushın júdá keń kólemli ilajlar ótkerilip atır. Bunıń áhmiyeti tuwralı azı-kem toqtalsańız.
Búgingi informaciya ásirinde ana tilimiz, milliy mádeniyatımız, qádiriyatlarımız hám solar qatarı ádebiyatımızdı, bir sóz benen aytqanda ózligimizdi saqlap qalıw áhmiyetli. Buǵan turaqlı úgit-násiyatlaw arqalı erisiledi. Biziń mashqalamız hám kemshiligimiz sonda, ullı tulǵalardı tuwılǵan kúnlerinde ǵana eske alamız hám tekǵana sol ayda túrli ilajlar, ádebiy ushırasıwlar ótkeremiz. Negizinde elimizdiń ullı insanların, solar qatarında shayır-jazıwshılar dóretiwshiligin izertlep atırǵan ilimpazlar, olardıń ilimge qosqan jańalıǵın ǵalaba xabar quralları arqalı xalıqqa turaqlı tanıstırıp barsaq, ilim jolın ápiwayı, túsinikli tárizde bayanlaǵan túrli formattaǵı jurnalistikalıq materiallar tayarlansa maqsetke muwapıq bolar edi. Eń jaqsı oqıtıw metodikaların ǵalabalastırıw, oqıtıwshı, muǵallimlerdiń xalıq aldındaǵı abıroyın tiklew, olardı xalıqqa jaqınnan tanıstırıw arqalı túrli pán hám ilimge qızıǵıwshılıqtı arttırıw múmkin dep oylayman.
Durıs aytasız, Gulmira Ermekbaevna. Jámiyette hár qaysı tarawdıń rawajlanıwı jurnalistika menen tıǵız baylanıslı. Jurnalistika xalıqtıń sanasın qáliplestiretuǵın, sawatlandıratuǵın, ullı islerge ruwxlandıratuǵın, adamlarǵa jańa ideyalar bólistetuǵın minber. Mámlekettiń alǵa ilgerilewi, demokratiyanıń támiyinleneniwi de jurnalistika menen tıǵız baylanıslı. Jadid babalarımız usı haqıyqattı jaqsı ańlaǵan hám qalaqlıq batpaǵına batqan xalıqtı oyatıwda jurnalistikanıń kúshinen paydalanǵan. Gáp reti kelgende óz kásibimdi bir maqtap ótkim keldi. Endi jáne Ájiniyaz babamızǵa qaytsaq, tariyxtan bizge belgili Ájiniyaz Qosıbay ulı da – ustazlıqtı ózine kásip etken, mektep ashıp xalıqtı oqıtqan eken. Sol tuwralı aytıp ótseńiz.
Ájiniyaz óz dáwirinde jaslardı aqıllı, bilimli bolıwǵa shaqırıp, tálim-tárbiya, ilim temasına baǵıshlanǵan qosıqlar da jazǵan. Birǵana «Ay álip» qosıǵında arab álipbesi tiykarında bir sulıw qızdı táriypleydi. Bilimlendiriwdegi kútá ájayıp integraciya bul. Qosıq arqalı álipbeni úyreniw imkaniyatı. Ekinshiden, qosıq forması, mazmunı tárepinen teńsiz dóretpe. Shayır dóretiwshiligi sonday bay, sırlı, jumbaqlarǵa tolı, olardı qansha úyrensek te az. Ásirese, búgingi jaslardıń ádebiy talǵamın jetilistiriwde bul miyraslardıń tutqan ornı girewli. Húrmetli Prezidentimizdiń «Belgili qaraqalpaq shayırı hám oyshılı Ájiniyaz Qosıbay ulı tuwılǵan kúniniń 200 jıllıǵın keńnen belgilew haqqında»ǵı qararınıń qabıl etiliwi kóplep iygilikli islerge jol ashtı. Usı qararda Ájiniyaz «Xiywadaǵı belgili Sherǵazıxan hám Qutlımurat-inaq medreselerinde bilim alǵan bul ullı tulǵa tek ǵana mámleketimizde emes, al pútkil regionımızda xalıqshıl shayır, jetik muǵallim hám ustaz, sheber kalligraf sıpatında tán alınǵanı, oǵada itibarǵa ılayıq bolıp esaplanadı. Onıń gózzal shıǵarmaları túrkmen, qazaq, qırǵız hám basqa da tuwısqan xalıqlar tárepinen de súyip oqılmaqta” dep keltiriledi.
Demek, Ájiniyaz óz dáwirinde de, búgingi kúnde de ustaz. «Bul dúnyanıń kórki adam balası» degen gumanist shayırdıń biybaha shıǵarmaları oqıwshılardıń ádebiy talǵamın, dúnyatanıwın asırıp, pútkil insaniyatqa muhabbat ruwhında tárbiyalaydı. Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı Ibrayım Yusupov táriypi menen aytqanda Ájiniyaz «Sazın samal yadlap, sózin el bilgen» shayır. Qararda atap kórsetilgenindey «Ájiniyaz Qosıbay ulı tuwılǵan kúniniń 200 jıllıǵın belgilew YUNESKOnıń xalıqaralıq yubileyler rejesine kirgizilgeni de onıń dóretiwshilik miyrası ulıwma insanıylıq áhmiyetke iye ekeninen dárek beredi”. Keliń, usı Qarar boyınsha sáwbetimizdi jalǵastırsaq.
Bul qarar xalqımız ushın júdá quwanıshlı waqıya boldı. Ájiniyaz dóretiwshiligin úyreniw hám úgit-násiyatlaw ilajları nádewir alǵa ilgeriledi hám bul proces dawam etpekte. Prezidentimiz qararı menen shayırdıń «Tańlamalı shıǵarmalar» toplamın ózbek hám qaraqalpaq tillerinde basıp shıǵarıw, Ájiniyaz Qosıbay ulınıń ómiri hám dóretiwshiligine baǵıshlanǵan saxna shıǵarmaları hám «Ájiniyaz» kórkem-publicistikalıq filmin jaratıw, shayırdıń dóretiwshiligine baǵıshlanǵan shıǵarmalar tańlawların, joqarı bilimlendiriw mákemelerinde Ájiniyaz Qosıbay ulınıń ádebiy miyrasın úyreniw atamasında xalıqaralıq ilimiy-ámeliy konferenciyalar shólkemlestiriw; Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında shayır muzeyin shólkemlestiriw; shayırdıń Moynaq rayonındaǵı qoyımshılıǵın abadanlastırıw hám oǵan estelik ornatıw, bul rayonda Ájiniyaz Qosıbay ulı atındaǵı ekopark jaratıw sıyaqlı kóplep rejeler belgilendi. Bul kibi ótkerilgen hám ótkerilip atırǵan ilajlar jurtımızdaǵı bárshe ǵalaba xabar quralları arqalı turaqlı sáwlelendirilip barılmaqta. Bulardı kórip, esitip hám oqıp, tek ziyalılar emes gúllan xalqımız Ájiniyaz Qosıbay ulın ele de jaqınnan tanımaqta. Jaslarımızdıń ádebiyatqa, ilimge degen súyispenshiligi, tuwılǵan jerge degen mehir-muhabbatı usınday úgit-násiyat jumısları arqasında tasqınlap artıwı sózsiz.
Shınında da, óz xalqın júrekten súygen, shıǵarmaları arqalı dúnyaǵa tanıtqan shayırdı qansha kóklerge kótersek arzıydı. «Ellerim bardı»nı búgin tek ǵana qaraqalpaqlar emes, pútkil dúnya biledi. Jáhán sahnalarında jańlaǵan, kerek bolsa sırt elli kórkem óner shaydaları tárepinen de atqarılǵan usı qosıqtı mázi esitip bolmaydı. Júrek jarıp shıqqan tuwılǵan jerge degen sheksiz muhabbat sezimi jan dúnyańdı lárzemge keltiredi. Qaraqalpaqta watandı ulıǵlaǵan qaysı qosıq «Ellerim bardı»dan ótedi? Bul ólmes muhabbat tuyǵısı kibi máńgilik dóretpe.
Demek, Ájiniyaz eń dáslep ózin-ózi tanıtıp ketken shayır. Sebebi, «xalıqqa tanılǵıń kelse, aldın xalqıńdı jaqsı tanıy bil» degen ibratlı gáp bar. Shayır xalqın júdá jaqsı tanıǵan. Bunı shayır qosıqların oqıw arqalı ańlaymız. Sonday emespe?
Álbette, hár qanday shayır óz zamanınıń kózi hám qulaǵı dep táriyplenedi, menińshe urıp turǵan júregi de bolıwı kerek. Sebebi, dóretiwshi insan hámme nárseni júreginen ótgizip jazadı. Xalıqtıń shadlıǵına da, qayǵısına da sherik boladı. Shayır eli-xalqı dárti menen jasaydı, usı dártti arqalap, qabırǵası qayısadı. Mısalı, Ájiniyazdıń «Bozataw» poeması. El basına túsken músiybet shayır qáddin búgedi. Óz elinen, «kózi qunqarınan» ayrılıp, at hókiminde aydalıp ketken xalıq muńın shayır poemada sonshelli tereń lirizm menen súyretlegen. Tuwılǵan jeri menen xoshlasqan xalıqtıń zarı qosıqtı oqıǵanda, esitkende ırǵaqlar arqalı kewildi eljiretedi, kózlerdi erksiz jaslaydı. Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı I.Yusupov aytqanınday:
Ayt sen «Bozataw»dı namaǵa salıp,
Eljiremegenniń bawırı tas bolsın,
Qaraqalpaqtıń góne dárti qozǵalıp,
Shadlı dáwranına búgin más bolsın…
Hár qanday qıyan-kesti zamanda da insannıń tuwılǵan jerge degen mehir-muhabbatı kewil tórinde jasaydı. Shet ellerde sergizden júrgen shayır bunı júrekten ańlaydı hám sheksiz saǵınısh hám sheksiz muhabbatın óz qosıqlarında sáwlelendiredi. Shayır tuwılıp ósken watanın jaqsı kóremen dep kókirekke urmaydı, bálentpárwaz sózlerge asılmaydı, ápiwayı tárizde, lekin tereń mánige quradı. Usı topıraqta ósken ósimlik, aspanda ushqan qus, jaylawında júrgen qoy-qozılar arqalı-aq, elin ájayıp tárizde táriypleydi.
Jılında miywelep úsh ret pisken,
Atı sútilmektey jemisim bardı;
Qırında qızarıp pisken gewirek,
Qawınday mazalı jemisim bardı…
Bular tek sahranıń jabayı jemisleri. Negizi bul jerde jemistiń túrleri kóp.
Úsh ay shabaǵı bar, úsh ay sawını,
Úsh ay qabaǵı bar, úsh ay qawını,
Tórt máwsimge yetár anıń tahamı,
Nebir shiyrin-shiyrin jemisi bardı;
Shayır túrli ósimlik atamaların qollanıw arqalı qaraqalpaq jeriniń hám qunarlı, hám shólistanlıqtan ibarat ekenligin sheber súwretlegen. Sonday-aq, shayırdıń:
Gúdarı belbewi dizege túsken,
Boyı aq terekti aralap ósken – degen qatarlarında qaraqalpaq jigitleriniń boyı uzın, sın-sımbatlı, ǵayratlı ekenligin táriyiplew ushın aq terekten paydalanǵan. Shayırdıń sóz saplaw sheberligin I.Yusupov joqarı bahalap: «Ájiniyazda Watandı súyiw hám Watan ayralıǵı, saǵınısh sezimleri basqa shayırlarǵa qaraǵanda nayatıy kúshli. Ol Watan saǵınıshına qálem terbetkende, hátteki, sútilmekler «Jılına úsh ret miywalap», «Qırında qızarıp pisken gewrekler qawınday mazalı jemiske» aylanadı. Ol hesh qaydan óz eliniń kızlarınday sulıw qız, jawan, óz eliniń jigitlerindey ǵoshshaq jigit «taba almaydı». Jas áwladtıń Watan súyiw, azamatlıq sezimlerin tárbiyalawda Ájiniyazdıń qosıqları oǵada bahalı qádriyat bolıp tabıladı»– dep jazǵan edi.
Ájiniyaz óz dóretpelerinde óz elin úlken kóterińkilik penen jırlaydı, onıń ruwxıy kamalatqa erisken ulamaların, qaraqalpaqlardıń xalıqlıq xarakterin maqtanısh etedi, bereketli jer-suwların, túrli-túrli ańları menen jemislerin, ádep-ikramlı hám gózzal qız-jawanların, Góruǵlıday batır jigitlerin, xannan aq pıshaq sawǵa alǵan biylerin, beglerbegilerin tereń húrmet hám súyispenshilik penen maqtaydı, solar arqalı pútkil qaraqalpaq eliniń atın kórsetedi.
Biz Ájiniyaz Qosıbay ulın tanıstırǵanda oǵan «ullı» sózin qosıp aytamız, yaǵnıy, qaraqalpaq xalqınıń ullı shayırı deymiz. «Tariyxtı ápiwayı adamlar emes ullı shaxslar jaratadı» eken. Usı qarastı qalay bahalaysız?
Analizlep qarasaq hár bir xalıqta ásir aralap dúnyaǵa keletuǵın qaharmanlar boladı. Olar elin qorǵaydı, túrli tarawlarda insaniyat ushın hám kerekli, hám paydalı nenidur jaratıp qaldıradı. Bular arasında eń eskirmeytuǵın baylıq, álbette, ruwxıy miyraslar esaplanadı. Bul ruwxıy baylıqlar xalıqtı ómir boyı azıqlandıradı. Usı aytılǵanlardı inabatqa alsaq Siziń sorawıńızǵa «awa» dep juwap beriw múmkin.
Qaysı milliy tildi alıp qarasaq ta, onıń tiykarın salıwǵa, rawajlandırıwǵa sebepshi bolatuǵın tulǵalar sıpatında, sol ádebiy tildiń qáliplesiw, rawajlanıw tariyxında óz shıǵarmaları arqalı úlken xızmet atqarǵan sóz sheberleri tilge alınadı. Máselen, ózbek ádebiy tili tariyxında Nawayınıń, túrkmen ádebiy tilinde Maqtımqulınıń, qazaq ádebiy tili tariyxında Abaydıń atları ataladı. Al, qaraqalpaq jazba ádebiy tiliniń qáliplesiwinde, álbette, Ájiniyazdıń ornın ayrıqsha atap ótiw orınlı.
Bir qaraǵanda Ájiniyaz tili túsiniksizdey, sap qaraqalpaq tili emestey túyiledi. Siz shayır shıǵarmaları tilin úyrengensiz. Bunıń sebeplerin túsindirip ótseńiz.
Haqıyqatında da, Ájiniyaz dóretpeleriniń mazmunı, ol mazmundı beriw formaları, ásirese, tiliniń ózgeshelikleri menen ajıralıp turadı. Ájiniyaz – qaraqalpaq ádebiy tilin hár tárepleme bayıtqan, tildi kórkemlik jaqtan joqarı dárejege, jańa basqıshlarǵa alıp shıqqan hám rawajlandırǵan qaraqalpaq ádebiyatınıń kórnekli wákili.
Ájiniyaz – qaraqalpaq xalqınıń klassikleri arasında kóp tillerdi – arab, parsı hám túrkiy tillerdi jaqsı iyelegen. Shayır dóretpelerindegi arab-parsı sózleri onıń «Beri kel», «Áy álif» shıǵarmalarında ayqın kózge túsedi. Bunda shayır qız-jawanlardı táriyiplewde arab álipbesindegi háriplerden paydalanǵan.
Sonday-aq Ájiniyaz qaraqalpaq ádebiyatına túrkiy tilles xalıqlar ushın ortaq bolǵan jazba ádebiy til dástúrlerin alıp kirdi. Ájiniyaz shıǵıstıń klassik poeziyasın eń jetik bilgen, onıń ásirler boyı qáliplesken uzaq dástúrlerin hám tájiriybelerin tereń ózlestirgen shayır sıpatında qaraqalpaq klassik poeziyasın janr hám forma jaǵınan da, kórkemlik tárepten de hár tárepleme bayıttı, onıń jazba ádebiyatın keńnen tereńlestirdi.
Ájiniyaz – sóz tańlaw hám sózlerdi mánilik jaqtan bayıtıp qollanıwda, onı kórkem súwretlew quralına aylandıra biliwde óz sheberligin kórsetken ájayıp kórkem sóz zergeri. Shayır shıǵarmalarınıń tili – qaraqalpaq tiliniń sózlik quramına tiykarlanǵan obrazlı, kórkem til.
Onıń qosıqlarında pikirdi kórkemlep bayanlaw joqarı dárejege kóterildi. Tildiń kórkemlew qurallarınan sheber paydalanıwı, tilge ruwxıy-estetikalıq qubılıs sıpatında qatnas jasawı, sózlerdi sheberlik penen paydalanıwı jaǵınan Ájiniyaz dóretiwshiligi ayrıqsha orın iyeleydi.
Ájiniyazdıń «Bozatawlı názelim» atlı qosıǵında mınaday qatarlar ushırasadı:
Fálekniń oyını –Jáyhun girdabı,
Bir tábássum etseń kóńlimniń tabı,
Íshqı láshkeriniń dáhshat sárkabı,
Bul amanat jandı tánnen bezdirer.
Bunda, birinshiden, eski túrkiy tiliniń leksikalıq hám grammatikalıq dástúrlerine tán belgiler kózge túsedi, ekinshiden, fálekniń oyını, Jáyhun girdabı, kóńlimniń tabı, amanat jandı tánnen bezdirer, kápir kóziń usaǵan sóz dizbeklerinde seziletuǵın obrazlı awısqan mániler shayırdıń ózine tán jeke stillik ózgeshelikleri sıpatında qollanılǵan. Bunda fálekniń oyını – «dúnyanıń, táǵdirdiń isi», kápir – «ótkir» usaǵan mánilerdi bildiredi. Solay etip, shayır hár bir sóz, hár bir máni, hár bir formanı kórkem shıǵarmaǵa tán estetikalıq talaplarǵa sáykes durıs tańlay alǵan.
Shayır qáleminen dórelgen kóp sanlı qosıq qatarları búgingi kúnde óziniń tereń mániligi, joqarı kórkemligi menen xalıq arasında keńnen tanımalılıqqa iye bolıp, aforizmge aylanǵan. Mısalı:
Bul dúnyanıń kórki adam balası;
Atqa mingen bilán kátquda bolmas,
Yurttan asqan aqıl-huwshı bolmasa …
Jer hám el bilándur, el hám jer bilán,
Jersiz eldiń qádiri dárbádár bilán …
Elinen ayrılǵan diywana bolar,
Yarınan ayrılǵan biygana bolar….
Dúzde ashlıq mashaqatın kórmegen,
Úyde ıssı nannıń qádirin ne bilsin …
Shayırdıń ádebiy miyrasları qaraqalpaq sóz ónerin jańa sapalıq basqıshqa kóteriwi, sózlerdiń mánilik jaqtan bayıwın támiyinlewi, eski túrkiy ádebiy tilindegi pikirdi kórkemlep bayanlaw usıllarınıń qaraqalpaq ádebiyatında turaqlasıwında óziniń úlken tásirin tiygizdi. Onıń ájayıp kórkem shıǵarmaları xalqımızdıń mádeniy-ruwxıy dúnyasınıń altın ǵáziynesine qosılǵan biybaha úles bolıp tabıladı.
Ájiniyazdıń qazaq aqını qız Meńesh penen aytısı XIX ásirdiń ózinde-aq, 1878-jılı «Túrkstan walayatı» gazetasında járiyalanǵan. Bul awızeki sóylew stilinen paydalanıp jazılǵan dóretpe esaplanadı.
Ájiniyaz lirik shayır sıpatında muhabbattı ózgeshe, biytákirar usılda súwretleydi. Bul tuyǵınıń qanshelli ilahıy hám muqaddes ekenligin onıń qosıqların oqıw arqalı júrek-júrekten sezinemiz. Ásirese, nama jazılǵan «Hárkimsániń yarı bolsa», «Yoq meniń», «Gózzallar» «Bir jánan», «Bir páriy», «Bozatawlı názelim», «Sáwdigim», «Áy álip» kibi kóplep qosıqları elege deyin súyip tıńlanadı. Sónbes juldızlardan biri – poeziya juldızı, degenindey bul dóretpeler ele ásir aralap jasaydı, insaniyat ruxın suwǵaradı, jan dúnyasın azıqlandıradı, gózzallandıradı. Ájiniyaz qaraqalpaq ádebiyatındaǵı eń jetik muhabbat jırshısı ma yaki bul tek ǵana meniń názerimde sonday ma?
Ájiniyaz shınında da lirik shayır. Máselen, Ájiniyazdıń «Bozatawlı gúlbináfsha názelim, ásáliń hárreni gúlden bezdirer» dep baslanatuǵın «Bozatawlı názelim» qosıǵın alıp qarayıq. Bir tegis, ırǵaq penen oqılatuǵın bul qosıq sonday sheberlik penen jazılǵan, ondaǵı teńewler, muhabbattıń qúdireti, ashıq jannıń kóńil kúyi nayatıy gózzal súwretlengen. Muhabbat bizdi ne kúyge salmaydı, degenine júrgizedi.
Kóńlim sádebini bir-bir yazdırıp,
Qayta bastan góne dártim qozdırıp,
Kápir kóziń musılmandı azǵırıp,
Biyshara Ziywardı dinnen bezdirer.
Qaraqalpaq qızların, ulıwma qızlar portretin sóz benen Ájiniyazday sızıp kórsete alǵan shayır joq. Qızlardı táriyplegende shayır sózdiń eń sarasın saylap, olardı tábiyattaǵı eń sulıw quslarǵa teńeydi:
Tawıs kibi jilwa menen baqarsań,
Ashıqlardıń júreklerin jaqarsań;
Otırıshı – tırna, yúrishi – ǵazdur,
Bastan ayaq tamam aǵzası nazdur.
Yaki shayır «jińishke» sóziniń mánisin beriw ushın teńew obrazı retinde bir neshe janlı hám jansız zatlardı qollanadı. Mısalı:
Záyin etseńiz anıń qálem qashları,
Qátip qálem menen jazǵan yańlıdı;
Tal shıbıqtay qıpsha beli belbaǵlı;
Qumırısqadek qıpsha-qıpsha belleriń,
Barmaq tolı yúzik-yúzik álleriń.
Súwretlew quralların keń qollanıw járdeminde qızdıń portretin jaratıw dástúri ullı shayırlar Nawayı, Fizuliy, Mashrab, XVIII-XIX ásir túrkmen shayırları Maqtımqulı, Andalib, Molla Nepeslerdiń poeziyasında keń en jayǵan. Sonday-aq, bul dástúr Orta Aziya xalıqlarında keń tarqalǵan Ǵárip ashıq, Sayatxan Hamra, Yusip Zulayha, Góruǵlı sıyaqlı xalıq dástanlarında keń paydalanılǵan. Ájiniyaz qızdıń romantikalıq portretin jaratıwda joqarıda keltirilgen ullı shayırlar, sonıń menen birge xalıq poeziyasınıń kórkem dástúrlerin tabıslı ózlestirgen, ásirese, olarda qollanılǵan súwretlew quralların táriyip qosıqlarına keń endirip, olardı taǵı da rawajlandırǵan, bayıtqan. Bunday mifologiyalıq túsiniklerge, awızeki ádebiyat qaharmanlarına baylanıslı dóregen teńewler shayır shıǵarmalarında kóplep ushırasadı:
Láyli kibi ıshqı otına kúydirip;
Yigitleri bardur Rustemi dástan,
Qáhár etse dushmannı qılırlar eksan,
Haybatıdan ditrer Hajar, Hindstan,
Góruǵlıbek kibi erleri bardur.
Yúz yigitká tánha ózi barabar,
Házireti Áliy kibi sherleri bardur.
Keltirilgen qosıq qatarlarında shayır er jigitlerdi dástanlardaǵı qaharmanlarǵa megzetedi.
Ájiniyaz qaraqalpaq qız-jigitleri qatarı, olardıń kiyim-kenshegin, úrp-ádetin, mádeniyatın, turmıs tárizin tolıq qálemge alǵan. Onıń qosıqlarında shın mánisinde qaraqalpaq xalqınıń pútin bir obrazın kóremiz.
Gúlmira Ermekbaevna, mazmunlı sáwbetińiz ushın minnetdarshılıq bildiremiz.
Nesibeli MAMBETÍRZAEVA
jurnalist
