ARXEOLOGIYA BAKALAVR TÁLIM BAǴDARÍNÍŃ 2-KURS STUDENTLERI SULAYMAN BAQÍRǴANI ESTELIGINDE ÁMELIYATTA |

ARXEOLOGIYA BAKALAVR TÁLIM BAǴDARÍNÍŃ 2-KURS STUDENTLERI SULAYMAN BAQÍRǴANI ESTELIGINDE ÁMELIYATTA

2020-2021- oqıw jılı báhárgi semestr Tariyx fakulteti 5120400 – Arxeologiya bakalavr tálim baǵdarınıń 2-kurs studentleri 2021-jıl 10-marttaǵı №7/4.4 QMU keńesiniń qararı hám oqıw jobasına sáykes 2021-jıl may ayınıń 10-sánesinen 24-may sánesi aralıǵında Moynaq rayonındaǵı Sulayman Baqırǵani esteligine qánigelik arxeologiyalıq-etnografiyalıq ámeliyatin ótkermekte.

Ámeliyatqa arxeologiya kafedrası baslıǵı, docent, t.i.k J.Hakimniyazov, t.i.k., docent. M.Turebekov, ulken oqıtıwshı S.Saypov, assistent oqıtıwshı M.Tolibaevlar basshılıq etpekte.

Moynaq rayonı aymaǵında pútkil túrkiy xalqlar arasında Hákim ata laqabı menen belgili bolǵan Xoja Sulayman Baqırǵaniy maqbarası-teberik ziyaratxana jaylasqan. Xalq arasında bul ullı tulg’a haqqında júdá kóp ájayıp ápsana hám rawayatlar tarqalǵan, ayırımları XIX ásirde baspa sóz betinde járiyalanǵan. Mine sol ápsanalardıń birinde tómendegishe maǵlıwmatlardı kóriwge boladı. Xoja Ahmed Yassawi medreseni pitkergen Toqpaq ata, Zańgi ata, Qoshqar ata qatarında Hákim atanı da Qubla Aral boyına jiberedi.

1828-jılı K.G.Zelman járiyalaǵan ápsanalarda Hákim atanıń Ámiwdáryanıń tómeninde Aralǵa jaqın jerde «Baqırǵan» atlı elatta dúnyaǵa kelgenligi hám onıń usı jerde jerlengenligi aytıladı. Hátteki sol waqıtları Hákim ata mazarına Záńgi atadan kelgen Seyid Ata (Seyid Axmed) ismli shayıq adamnıń ǵamxorlıq qılıp otırǵanlıǵı haqqında maǵlıwmatlar ushırasadı. Qubla Aral boyların mongollar jawlap alǵan dáwirlerde qırıq jıl dawamında, Hákim ata mazarı Ámiwdárya suwı astında qalıp ketken[1].

1842-jılı Qońıratqa kelgen rus elishisi G.İ.Danilevskiy óziniń Hákim ata mazarında bolǵanlıǵın, onıń qaptalında bir neshshe qara úyli (qaraqalpaq) xojalıqlardıń bar ekenligin jazadı .

İlimiy dereklerde Hákim atanıń tiykarǵı atı Sulayman Baqırǵaniy. Ol Xoja Axmed Yassawiy medresesin tamamlaǵan, onıń dáslepki shákirtlerinen. Óziniń ustazınıń poeziyalıq dástúrlerin dawam etiwshi úlken shayır adam bolǵan. Onıń «Baqırǵan kitabı» XIX ásirde bir neshe ret basılǵan. 1848 hám 1898- jılları Qazan qalasında jarıq kórgen Sulayman Baqırǵaniydiń úlgileri tiykarında 1991-jılı Tashkentte «Yo’zuvchi» baspasında «Baqırǵan kitabı» elimizde birinshi márte ádebiyattanıwshılar I.Haqqulov hám S.Rafiddinovlar tárepinen baspadan shıǵarıladı[2].

1991-jılı Tashkentte Sulayman Baqırǵaniydiń «Boqirǵon kitobi» degen atamada shıǵarmaları, al onıń ómirine baylanıslı 11 ráwiyat, ápsana jámlengen «Hákim ata kitobi» (belgili shıǵıstanıwshısı K.G.Zelman tárepinen) 1898- jılı İmperator ilimler akademiyasında shıǵarılǵan basılım tiykarında baspaǵa tayarlaǵan hám sóz bası jazǵan Áshpulat jabbarov, Xojamurod Jabbarov 1993-jılı Qarshıdan «Nasaf» baspasında basılıp shıqtı[3].

Haqıyqatında da biziń ullı jerlesimiz, danıshpan oyshıl hám talantlı shayır Hákim ata – Sulayman Baqırǵaniydiń hikmetleri menen qosıqları xalqımızdıń mádeniy ǵáziynesi bolıp, onıń shıǵarmaları insandı tuwılǵan elge sadıqlıq, ómirlik joldasına opadarlıq, hadal miynet etiw, ilim-ónerdi úyreniwge baǵdarlaydı. Sulayman Baqırǵaniydiń kewil hám qoldıń tazalıǵı, sociallıq ádillik, miyrim–shápáát, qayır–saqawat, doslıqtı saqlaw, hújdannıń pákligi, ata–babalar miyrasın qásterlew haqqındaǵı oyları búgingi kúnimiz ushın oǵada áhmiyetli. Hákim ata –Sulayman Baqırǵaniydiń ájayıp miyraslarınıń toǵız ásirge shamalas waqıttan berli óziniń qunın joǵaltpay, xalqımız tárepinen qásterlenip saqlanıp kiyatırǵanlıǵınıń da sırı, mine, usılardan ibarat bolsa kerek.

Tariyx fakulteti 2 kurs Arxeologiya tálim baǵdari studentleri ámeliyattin birinshi kunin Hákim ata Sulayman Baqirǵaniy kompleksin ziyaratlaw menen basladı. 11-may kuni Sulayman Baqirǵaniy maqbarasının’ qubla–shiǵis tárepinde jaylasqan tilewxana(sıyınıw ornı)da arxeologiyalıq izertlew jumısları alip barılmaqta. Bunda diywal jaǵalap 3x2 m kóleminde transheya hám 2 jerden 2x2 m kóleminde shurf taslanıp, izertlew jumısları dawam etpekte.