
Búgin Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri, Qaraqalpaqstan xalıq bilimlendiriw aǵlası, fizika-matematika ilimleriniń kandidatı, professor Otarov Amanbay Otarovichtiń 85 jıllıǵına baǵıshlanǵan “Ámeliy matematika, matematikalıq modellestiriw hám informatikanıń aktual mashqalaları” atamasında respublikalıq ilimiy konferenciyası bolıp ótti. Onda ilimpazlar, professor-oqıtıwshılar, nuraniylar, student-jaslar hám ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri qatnastı. Konferenciyanı universitettiń ilimiy isler hám innovaciyalar boyınsha prorektorı I.Turdımambetov, ashıp berdi hám alıp bardı. Ol óz sozinde ilim hám bilimlendiriw tarawında ilimge óziniń pútkil ómirin arnaǵan, onı jekke mápten kóre ulıwmaxalıqlıq máp ushın xızmet etiwdey ullı maqsetler jolında pidá etken qádirli ustaz, belgili ilimpaz, Qaraqalpaqstan xalıq bilimlendiriw aǵlası, professor A.Otarovtıń miynetlerin ayrıqsha maqtanısh penen atap otti. Bunnan soń, sózge shıqqanlar ustazdıń miynet jolı, onıń bilimlendiriw tarawına qosqan úlesi haqqında toqtalıp, búgingi sáne múnásibeti menen óz qutlıqlawların bildirdi.

Amanbay Otarov 1939-jılı 10-may kúni házirgi Qanlıkól rayonınıń «Kindik ózek» diyqan fermer xojalıǵınıń aymaǵında kolxozshı-diyqan shańaraǵında dúnyaǵa keledi. Ol dáslep Jdanov atındaǵı kolxozdıń soramındaǵı jeti jıllıq mektepte oqıǵan, sońın ala 8-9 klasslarda Shomanay qalasındaǵı Mendeleev atındaǵı orta mektepte dawamlaǵan. A.Otarov 10-klasstı Jdanov kolxozına qońsılas «1-may» kolxozınıń orayındaǵı M.V.Lomonosov atındaǵı orta mektepti ayrıqsha bahalarǵa tamamlaǵan. Orta mektepti tabıslı tamamlaǵannan soń, sol waqıttıń dáwir talabına kóre óndiriste eki jıl jumıs islegen. 1958-jılı Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutınıń fizika-matematika fakultetiniń «Matematika hám sızıw» qánigeligine oqıwǵa kirip, onı 1963-jılı tabıslı tamamladı. Ol instituttı pitkergennen soń, dáslebinde házirgi Qanlıkól rayonındaǵı jańadan ashılǵan «Altın kól» atındaǵı segiz jıllıq mektebinde matematika hám sızıw páni boyınsha oqıtıwshı lawazımında óziniń pedagogikalıq miynet jolın baslaydı. Bunnan soń 1964-1965 jılları usı instituttıń ulıwma matematika kafedrasında oqıtıwshı bolıp jumıs isledi. 1966-1968 jılları Kiev universitetiniń Kibernetika fakultetiniń «Esaplaw matematikası» kafedrasında ilimiy-izertlewshi boldı. 1968-1971-jılları sol jerde aspiranturada oqıdı. Aspiranturanı tamamlaǵannan soń Ózbekstan Respublikası Ilimler akademiyasınıń Qaraqalpaqstan filialınıń tábiyiy ilimler Kompleksli institutında kishi ilimiy xızmetker lawazımında isledi, 1974-jılı 8-yanvar kúni Kiev universitetiniń Kibernetika fakultetiniń qánigelestirilgen Ilimiy Keńesiniń májilisinde 01.01.07-«Esaplaw matematikası» qánigeligi boyınsha kandidatlıq dissertaciya jaqlap, matematika iliminiń bul tarawı boyınsha Qaraqalpaqstanda birinshi ilim kandidatı boldı. A.Otarov 1974-jıldan baslap Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutınıń ulıwma matematika kafedrasında dáslep aǵa oqıtıwshı, sońınan docent lawazımlarında jumıs isledi. Onıń baslaması menen 1976-jılı Nókis mámleketlik universitetinde «Esaplaw matematikası» kafedrası shólkemlestirildi hám ol sol kafedranıń birinshi baslıǵı boldı. Ol 1976-1987 jıllar hám 1992-2000 jıllar aralıǵında yaǵnıy 20 jıldan aslamıraq waqıtta usı kafedraǵa basshılıq etedi.

A.Otarovqa 1983-jılı docent ilimiy ataǵı, al 1992-jılı «Esaplaw matematikası» kafedrası professorı ilimiy ataǵı berildi. Ol 1989-1995-jılları universitettiń ilimiy isleri boyınsha prorektorı, al 1995-1997 jılları universitettiń ekonomika hám matematika fakultetleriniń dekanı lawazımlarında jumıs isledi. Professor A.Otarov universitettiń ilimiy isleri boyınsha prorektorı lawazımında jumıs islegen dáwirinde ilimiy-izertlew jumıslarınıń tez pát penen rawajlanıwına, olardıń kóleminiń keńeyiwine hám ilimiy-pedagogikalıq kadrlardı kóplep tayarlaw jumıslarına salmaqlı úles qostı. Onıń baslaması hám tınbay háreket etiwiniń nátiyjesinde universitette 1992-jılı Qaraqalpaq filologiyası boyınsha kandidatlıq dissertaciya, al 1993-jılı doktorlıq dissertaciya jaqlaytuǵın Qánigelestirilgen Ilimiy Keńesler ashıldı. Bul Qaraqalpaqstan iliminiń tariyxında eń iri waqıyalardıń biri boldı. Ol universitette aspiranturanı keńeytiw ushın tınımsız miynet etti. Nátiyjede 1993-1994 jılları universitette matematika, fizika, ximiya, biologiya, ekonomika ilimleriniń kóplegen tarawları boyınsha aspirantura ashıldı. A.Otarov – óziniń esaplaw matematikası tarawındaǵı kóp sanlı fundamental ilimiy miynetleri menen ilimiy jámiyetshilikte atı belgili ilimpaz. Ol 200 den aslam ilimiy maqalalardıń, Joqarı hám orta arnawlı oqıw orınlarına arnalǵan sabaqlıqlar hám oqıw ádebiyatlarınıń avtorı. Professor A. Otarovtıń shákirtleri menen birlikte járiyalaǵan «Esaplaw usılları» sabaqlıǵı (I-bólim, Nókis, Bilim, 2001) – 2002-jılı, «Ámeliy informatikanıń tiykarları» oqıw qollanbası (Nókis, Bilim, 2003) – 2006-jılı, «Esaplaw usılları» sabaqlıǵı (II –bólim, Nókis, Bilim, 2006) – 2009-jılı, Ózbekstan kóleminde hár jılı joqarı oqıw orınları arasında ótkeriletuǵın «Jıldıń eń jaqsı sabaqlıǵınıń hám oqıw ádebiyatınıń avtorı» tańlawında jeńimpaz bolıp, avtorlar arnawlı diplomlar hám bahalı sıylıqlar menen sıylıqlandı.

Professor A.Otarov bulardan basqa da kóp sanlı oqıw ádebiyatların jarattı: «Sızıqlı emes programmalastırıw máselelerin sheshiw usılları» (Nókis, Bilim, 2009), «Ekstremallıq máseleler haqqında» (Nókis, Bilim, 2014), «Arnawlı dúzilistegi geypara optimizaciyalaw máselelerin sheshiw usılları» (Nókis, Qaraqalpaqstan, 2015), «Esaplaw qátelikleriniń teoriyası hám ámeliyatına kirisiw» (Nókis, Qaraqalpaqstan, 2016), tolıqtırılıp hám qayta islengen «Esaplaw usılları» sabaqlıǵı (I-bólim, Nókis, Bilim, 2019). A.Otarov ulıwma bilim beretuǵın mekteplerge hám orta arnawlı oqıw orınlarına arnalǵan «Informatika hám esaplaw texnikasınıń tiykarları», «Informatikanıń hám esaplaw texnikasınıń tiykarların úyreniw» h.t.b. kóplegen oqıw quralların orıs hám ózbek tillerinen qaraqalpaq tiline awdarıp, Qaraqalpaqstanda xalıq bilimlendiriw sistemasınıń rawajlanıwına óziniń salmaqlı úlesin qostı. Ol orta arnawlı oqıw orınlarınıń oqıtıwshılarına arnap «Akademiyalıq licey hám kásip-óner kolledjleriniń matematika kursında integral túsinigin kirgiziw hám qollanıw máseleleri» atamasındaǵı metodikalıq qollanbasın járiyaladı (Nókis: Bilim, 2002). Professor A.Otarov ilimiy-pedagogikalıq xızmetleri menen bir qatarda, matematika fakultetiniń hám universitettiń jámiyetlik turmısına belsene qatnastı. Ol 1976-1978 jılları jámiyetlik baslamada universitettiń esaplaw orayınıń direktorı, 1984-1985 jılları universitettiń ishki qadaǵalaw boyınsha shólkemlestiriw-metodikalıq komissiyasınıń baslıǵı, universitettiń professor-oqıtıwshıların saylaw hám qayta saylaw boyınsha tańlaw komissiyasınıń aǵzası, universitettiń fizika-matematika ilimleri boyınsha problemalıq-koordinaciyalıq Keńesi baslıǵınıń orınbasarı boldı.
«Miynet qılǵan elde aziz» degenindey, omirin ilim pange baxsh etken miynetkesh alımnıń miynetleri zaya ketpedi. Ol hamiyshe hadal islegeni sebepli tuwrı manide el-jurt hurmet itibarına eristi. Professor A.Otarovtıń kóp jıllıq jemisli ilimiy-pedagogikalıq miynetleri esapqa alınıp, ol Ózbekstan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı bilimlendiriw ministrliginiń hám Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarı Keńesiniń bir neshe húrmet jarlıqları menen sıylıqlandı. Al, 1993-jılı oǵan «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri», «Qaraqalpaqstan xalıq bilimlendiriw aǵlası», «Ardaqlı nuraniy» hám Ǵárezsizligimizdıń 29 jıllıǵı qarsısında bolsa I darejeli «Mehnat faxrisi» degen hurmetli ataqları berildi. Ustaz Amanbay Otarov universitettiń «Ámeliy matematika» kafedrasında professor lawazımında jumıs islep kelgen. Bay tájiriybege hám fundamental bilimge iye bolǵan záberdes ustazdıń hám alımnıń ómir jolı, jumıs tájiriybesi, onıń is usılındaǵı hadallıq hám páklik, puxtalıq hám jańalıqqa umıtılıwshılıq, talapshańlıq hám kishipeyillik pazıyletleri jaslarǵa bárqulla úlgi bolıp kelgen. Haq kewil, kishipeyil insan, ádiwli ustaz professor A.Otarovtıń jarqın esteligi bizlerdiń yadımızda uzaq saqlanıp qaladı.