“Ilim menen shuǵıllanıw, jańa ashılıw hám oylap tabıwlar iyne menen qudıq qazǵanday gáp, bul mashaqatlı tarawda pidayı miynet etken alımlarımızdıń miyneti maqtaw hám xoshametlewge ılayıq”-degen edi Húrmetli Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev.
Haqıyqatında da, ilim – hár qanday mámlekettiń búgingi hám erteńgi keleshegin belgileytuǵın áhmiyetli sala bolıp tabıladı. Usı tiykarda búgin 10-sentyabr kúni paytxtımızdaǵı jaslar orayı imaratında Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikalarına miyneti singen ilim ǵayratkeri, Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatı, Ózbekstan Ilimler Akademiyasınıń akademigi, tariyx ilimleriniń doktorı, professor Kamalov Sabır Kamalovichtiń tuwılǵanlıǵınıń 100 jıllıǵına arnalǵan «Oraylıq aziyanı izertlewler kontekstinde qaraqalpaqstan tariyxı» atamasındaǵı ilimiy-teoriyalıq konferenciya bolıp ótti.
Onda respublikamızdıń túrli ilimiy-oqıw orınlarınan, sırt elden alımlar, ilimpazlar, ustazdıń, jaqınları hám shákirtleri, student-jaslar hám ǴXQ wákilleri qatnastı. Konferenciyanı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti rektorı, Ózbekstan Respublikası Ilimler Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi baslıǵı A.Reymov ashıp berdi hám basqarıp bardı. Ol óz shıǵıp sóylewinde akademik S.Kamalovtıń ómiri dawamında kóp ǵana iygilikli islerge baslamashı bolıp, xalqımızǵa pidayı xızmet etkenligi, ol óziniń miynetkeshligi, joqarı dárejedegi bilimi arqalı xalıq abırayına eriskenligin ayrıqsha atap ótti.
Bunnan soń, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń komitet baslıǵı T.Romanov, ÓzResIA vice-prezidenti B.Abduxalimov, ÓzResIA akademigi N.Aimbetov, Qaraqalpaq mámleketlik universiteti professorı B.Qoshanov, ÓzRes IA Qaraqalpaqstan bólimi Qaraqalpaq gumanitar ilimler ilim-izzertlew institutı bólim baslıǵı, t.i.d, professor A.Djumashev hám bir qatar ilimpazlar akademik S.Kamalovtıń ómir jolı, ilimiy jumısları menen bir qatarda jámiyetlik jumıslarda alıp barǵan xızmetleri haqqında jıynalǵanlarǵa keń túrde maǵlıwmat berip ótti.
Maǵlıwmat ushın; 1924-jılı 10-sentyabrde házirgi A.Dosnazarov atındaǵı fermerler xojalıǵı aymaǵındaǵı «Qarabuǵa» awılında tuwılǵan. Ekinshi jer júzilik urıs qatnasıwshısı. 1944-jılı urıstan qaytqannan soń, Shımbay qalasınıń orta mekteplerinde áskeriy tayarlıq páninen muǵallim bolıp isley basladı. 1944-jılı Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutınıń tariyx fakultetine oqıwǵa kiredi. Studentlik waqtında, yaǵnıy 1948-jıldıń yanvar ayınan baslap Ózbekstan Ilimler Akademiyasınıń Qaraqalpaq ekonomika hám mádeniyat ilim-izertlew institutına kishi ilimiy xızmetker bolıp jumısqa kirip, óz ilimiy-dóretiwshilik isin basladı. Ózbekstan Ilimler Akademiyası Tariyx hám arxeologiya institutına aspiranturaǵa oqıwǵa tústi. Sol waqıttaǵı elge atı tanılǵan alımlar S.P.Tolstov, T.A.Jdanko, V.A.Rıbakov, M.M.Gerasimov hám basqalar menen ilimniń sırların úyrenip, qaraqalpaq xalqınıń tariyxın izertlegen. 1953-jılı kandidatlıq dissertaciya, 1969-jılı doktorlıq dissertaciyasın tabıslı jaqlap shıqtı. 1974-jılı Sabır Kamalovqa professor ataǵı berildi hám sol jılı Ózbekstan Ilimler Akademiyasınıń xabarshı – aǵzası, al 1979-jılı bolsa haqıyqıy aǵzası etip saylandı. 1973-jılı oǵan «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti singen ilim ǵayratkeri», al 1974-jılı «Ózbekstan Respublikasına miyneti singen ilim ǵayratkeri» ataqları berildi.
Ilimiy jumıslar menen bir qatarda, S.Kamalov jámiyetlik islerdi de alıp bardı. Ol 1959-1999-jıllarda 40 jıl dawamında úzliksiz Qaraqalpaqstan hám Ózbekstan Joqarǵı Keńeslerine deputatlıqqa saylanıp keldi. 1994-jıldan S.Kamalovtıń tikkeley qatnasıwında ÓzRIA Qaraqalpaqstan Bólimi Tariyx, arxeologiya hám etnografiya institutı janında ashılǵan tariyx ilimlerinen kandidatlıq dissertaciyalardı qabıllaw hám jaqlaw boyınsha Qaraqalpaqstanda birinshi Qánigelestirilgen Keńes ashılıp, sol Keńeske basshılıq etken.
Sabır Kamalov bir qatar orden hám medallar menen sıylıqlandı. Oǵan eki ret Ózbekstan Joqarǵı Sovetiniń Húrmet Jarlıǵı berildi. 1994-jılı ǵárezsiz Ózbekstan Respublikasınıń «Jasorat» hám «Shuxrat» medallarına ılayıq boldı. 2003-jılı Ózbekstan Húkimeti Sabır Kamalovtı «El jurt hurmeti» ordeni menen sıylıqladı. Ózbekstan Húkimetiniń akademik Sabır Kamalovtıń xızmetlerin bunday joqarı bahalawı Watanımız óz perzentiniń elde ilimniń gúllep, rawajlanıwındaǵı pidákerli miynetin ılayıqlı bahalaǵanlıǵın jáne bir mártebe kórsetti.
Akademik S.Kamalovtıń tikkeley qatnasıwında birinshi márte orta mektepler ushın Qaraqalpaqstan tariyxı boyınsha baǵdarlama jazıldı. Sol waqıttan baslap respublika mekteplerinde Qaraqalpaqstan tariyxı pán sıpatında ótile basladı.
Sabır Kamalovtıń Germaniya (Berlin), Avstriya (Vena), Finlyandiya (Xelsinki), Turkiya (Ankara), Rossiya (Moskva, Orenburg), Ukraina (Kiev), Turkmenistan (Ashxabad), Qazaqstan (Almatı) hám basqa qalalarda islegen ilimiy bayanatları sırt el baspalarınan shıqtı. Onıń atın dúnya júziniń jetekshi ilimiy jámáátleri arasında jaqsı tanıǵan. Ol tek ǵana ilimiy jumısta islegende, ilimiy miynetleri ele de kóp bolǵan bolar edi. Biraq onıń waqtınıń basım kópshiligi administrativlik jumıslarǵa sarıplandı. 5 jıl pedagogikalıq instituttıń rektorı, 35 jıl Ózbekstan Ilimler Akademiyasınıń Qaraqalpaqstan Filialın hám sońınan bólimin basqarǵan.
Akademik S.Kamalov tek tariyxshı ǵana emes, tuwǵan jeriniń naǵız perzenti, Aral apatshılıǵına, Ana tábiyatqa baylanıslı mashqalalardı sheshiwde regionallıq hám xalıq aralıq forum hám konferenciyalarda, Dúnya júzi ushın táshwish bolǵan Aral teńizin saqlap qalıwǵa, qorǵawǵa shaqırǵan.
Akademik S.Kamalovtıń ómiri hám turmısı, xızmetleri tek ilim tarawı ushın órnek bolıp qalmastan, jas áwladtı sadıqlıq hám Elge muhabbat, bilimge qushtarlıq ruwxında tárbiyalawda úlgi bola aladı.
QMU baspasóz xızmeti
