Prezidentimiz Sh.Mirziyoev jańa Ózbekstanda Úshinshi Renessansqa tiykar jaratıw baslamasın ilgeri súrer eken, bul ideya hár tárepleme bekkem tariyxıy tiykarǵa iye ekenligin názerde tutqanlıǵı sózsiz.
Sebebi úlkemiz jáhán civilizaciyasınıń eń áyyemgi oshaqlarınan biri esaplanıp, xalqımız eki ullı Renessans –Oyanıw dáwirlerinde insaniyat rawajına úlken hám teńsiz úles qosqanı tek ǵana biziń úlkemiz emes, bálkim dúnya jámiyetshiligi tárepinen tán alınbaqta. Mine usınday ullı tariyxıy joldı basıp ótken elimiz keleshekte jáne de úlken shoqqılardı, ilim-pán, mádeniyat tarawında joqarı nıshanlardı iyelewge qádir, álbette.
Xalqımızdıń ótmishten búgingi kúnge shekem saqlanıp kelgen shejiresin saqlawda álbette muzeylerdiń ornı girewli. Muzey arqalı sol úlkede ómir súriwshi xalıqtıń tariyxın, dáwir ruwxın kóriwge boladı. Qay jerde mádeniyat, ruwxıyat, aǵartıwshılıq qádirlense, kózdiń qarashıǵınday qásterlense, sol el perzentleri kámil insanlar bolıp jetilisedi.
Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyinde usı jıldıń 8–oktyabr kúni Tók qala arxeologiyalıq esteligine baǵıshlap «Babalarım Watan tutqan – Kerderi» atamasında ilimiy seminar shólkemlestirildi.
Dáslep usı muzeydiń tariyxına qısqasha toqtap ótsek, Qaraqalpaqstan Respublikası úlketanıw mámleketlik muzeyiniń kórgizbesi birinshi mártebe 1929-jılı 16-may kúni Qaraqalpaqstan Respublikasınıń birinshi paytaxtı Tórtkul qalasında onlaǵan eksponat penen shólkemlestirildi. Bul muzey ashılıwında A.Dosnazarov, G.Ubaydullaev, N.Baskakov, N.V.Torchinskaya, Q.Ayımbetovlar óz úlesin qostı. Bugingi kunde muzeyde 80 mıńnan aslam eksponat saqlanıp kelmekte.
Usınday aǵla páziyletli xalıqtıń tariyxın, kórkem óner dóretpelerin ózinde toplaǵan dárgaylardıń biri bolıp xalqımızǵa óziniń iygilikli isleri menen kózge tanılıp kelgen, óziniń san-sanaqsız bay eksponatlarına iye Qaraqalpaq mámleketlik úlketanıw muzeyi Ózbekstan Respublikası Ministrler Kabinetiniń 2017-jıl 11-dekabrdegi «2017-2018-jıllarda mámleket muzeyleri jumısların jetilistiriw hám materiallıq-texnikalıq bazasın bekkemlew boyınsha kompleksli ilajlar dástúrin tastıyıqlaw haqqında»ǵı 975-sanlı Qararı menen “Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyi” – degen jańa atama beriledi. Usı qarar tiykarında Moynaq rayonı “Ekolgoiya muzeyi” hámde Ellikqala rayonı “Arxeologiya muzeyi” filial etip belgilenedi.
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń aymaǵı misli ashıq aspan astındaǵı muzey, ol tarixiy esteliklerge oǵada bay bolıp, sol qatarda Nókis rayonında jaylasqan Tók qala esteligi ayrıqsha orınǵa iye bolıp, ol b.e.sh IV-II ásirlerge tiyisli, jazba dereklerde «Darsan», Xorezm dereklerinde «Tug qala»sı dep atalǵan. Esteliktiń ulıwma maydanı 8 gektardan artıq bolıp, arxeologiyalıq jaqtan eń dáslep S.P.Tolstov tárepinen 1946-jılı izertlengen. Sońın ala XX-ásirdiń 60-70-jıllarında A.V.Gudkova tárepinen tereń izertlenip, izertlewler waqtında tabılǵan ketpen, balta, oraq, pıshaq, súyekten islengen qasıq, taraq, tor toqıytuǵın ásbaplar tabıladı.
Sonday-aq, bul estelikten tabılǵan eń baslı jańalıqlardıń biri erte orta ásirlerdegi «áyyemgi xorezmshe-arameyshe jazıw úlgileri túsirilgen alebastrdan islengen ossuariyler bolıp, olar házirgi waqıtta Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyinde saqlanbaqta.
Bul ilimiy seminardı muzey direktorı A.Yusupova kiris sóz benen ashıp berdi. Óz sózinde elimizdegi biybaha tariyxıy mádeniy esteliklerimizdi ilimiy izertlewler nátiyjesinde anıqlanǵan jańalıqlardı halqımızǵa úgit-nəsiyatlaw, ásirese keleshek əwladlarımızǵa jetkerip beriw seminardıń baslı maqseti ekenligin atap ótti.
Ilimiy seminarǵa Ózbekstan Respublikası Milliy tiklanish demokratiyalıq partiyası Qaraqalpaqstan Respublikası Keńesi baslıǵınıń orınbasarı Q. Ajibaev, Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı Tariyx fakulteti úlken-oqıtıwshısı O. Yusupov, Ózbekstan Ilimler Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi tariyx institutı arxeologiya bólimi ilimiy xızmetkerleri A. Bekbauliev hám A. Tóreniyazov, Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Tariyx fakultetinen «Arxeologiya» kafedrası baslıǵı t.i.k., docent J. Xakimniyazov, (Rhd) docent O-Sh. Qıdırniyazov, assistent oqıtıwshı M. Tolıbaevlar qatnastı.
Sonday-aq bul seminarǵa universitettiń Tariyx fakulteti bakalavr arxeologiya tálim baǵdarınıń 1-kurs student jasları da qatnastı.
Ilimiy seminar barısında Qaraqalpaqstan Respublikasında bir neshe arxeologiyalıq, tariyxıy-mádeniy estelikler mámleketlik dizimge alınǵan bolıp, házirgi waqıtta olardı qorǵaw hám saqlap qalıw boyınsha elimizdegi ámelge asırılıp atırılǵan iygilikli isler, olardı YuNESKO nıń qorǵawına kiritiw boyınsha usınıslar, ziyarat turizmi boyınsha, sonday-aq keyingi jıllarda ámelge asırılǵan arxeologiyalıq ekspediciyalar hám olardaǵı jańalıqlar hám de bul arxeologiyalıq, tariyxıy-mádeniy esteliklerdiń jaslardı Watansúyiwshilik ruwxında tárbiyalawdaǵı áhmiyeti haqqında keń maǵlıwmatlar berildi.
Ilimiy seminar qızıqlı sorawlarǵa bay bolıp, student jaslar ózlerin qızıqtırǵan sorawlarına tiyisli juwapların aldı.
Ilimiy seminar juwmaǵında bayanatshılar ózleriniń pikir hám usınısların bildirip ótti.
Bunnan soń seminar qatnasıwshıları Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyiniń eksponatlarınan orın alǵan Tók qaladan tabılǵan biybaha arxeologiyalıq tabılmalar menen jaqınnan tanısıp shıqtı.
Tolıbaev Murat – QMU Tariyx fakulteti Arxeologiya kafedrası assistent-oqıtıwshısı.
Dawirxanova Ilmira. – Qaraqalpaqstan Respublikası tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyi arxeologiya bólimi baslıǵı.
