Qaraqalpaq mámleketlik universiteti quramındaǵı Repressiya qurbanların eslew muzeyi jámááti muzeyge muzey keliwshilerine muzey eksponatların tanıstırıw, muzeyde ruwxıy aǵartıwshılıq, muzey eksponatların hújjetlestiriw, ilimiy aylanısqa túsiriw, muzeydiń baylanısların keńeytiw jumısları menen bir qatarda muzey ekspoziciyaların bayıtıw maqsetinde respublikamızdıń barlıq orınlarına turaqlı túrde ilimiy saparlardıda birge alıp barmaqta.
Ámiwdárya rayonındaǵı Durman, Kúyik kópir, Mańǵıt elatlıqları burınnan xalqı miynetkesh diyqanshılıqtan mol ónim jetistiretuǵın ataqlı jergilikli agronom hám atayı diyqanlar, ulama iyshanlar elatlıqları bolǵan. Paxta jetilistiriw boyınsha Ámiwdárya rayonı burınǵı awqam dáwirinde de hám házirde Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı eń tárezisi awır aymaqlardan esaplanadı, 1985-1986 jıllarda “Paxta isi” boyınsha jazıqsız juwapkershilikke tartılǵanlardıń da sanı boyınshada basqa rayonlarǵa salıstırǵanda ádewir kóbirek.
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti quramındaǵı Repressiya qurbanların eslew muzeyi direktorı A.Qudiyarov muzey xızmetkeri A.Alimbetov, M.Rametullaev, Arxeologiya kafedrası oqıtıwshısı S.Xudaybergenovlar muzey ekspoziciyasın jańa materiallar menen bayıtıw maqsetinde Ámiwdárya rayonındaǵı Durman, Kúyik kópir, Mańǵıt elatlarında 2023-jıl 6-iyul kúnleri gezektegi tórtinshi ret ilimiy saparda bolıp qayttı (birinshi sapar 2019-jıl 30-31 yanvar kúnleri, ekinshi sapar 2021-jıl 26-27 noyabr, úshinshi ret 2022-jıl 3-4 oktyabr kúnleri bolǵan edi). Sapar dawamında Ámiwdárya rayonı Kúyikkópir APJ turǵını Kamalov Abdullanıń shańaraǵında bolıp ata babalarınıń quwǵınǵa ushıraǵanlıǵı, házirgi Kúyik kópir APJ aymaǵına qonıslasıwı, sol átirapataǵı waqım jerler haqqında tariyxıy awız eki maǵlıwmatlar jazıp alındı hám muzey ekspoziciyası ushın eski arab imlasında jazılǵan kitaplar muzeyge eksponat retinde alındı. Sonıń menen birge «Arna boyı» APJ aymaǵında jasaǵan burınǵı Mańǵıt kolxozı ekinshi bóliminde esapshı lawazımında islegen, 1986 jılı «Paxta isi» boyınsha irkiwge alınǵan Turaev Saatbaydıń shańaraǵında bolıp onıń ómirlik joldası Shamuratova Orazgúlden onıń jumıs islegen waqıtlarındaǵı jeke súwretleri, ayırım hújjetleri, «Orta qala» MPJ aymaǵında jasaǵan burınǵı Mańǵıt kolxozı besinshi bóliminde esapshı lawazımında islegen, 1987 jılı «Paxta isi» boyınsha irkiwge alınǵan Ibadullaev Orazbaydıń shańaraǵında bolıp onıń ómirlik joldası Jumaniyazova Gulbaxardan sol waqıttaǵı súwretleri, jumıs babında paydalanılǵan esaplaw qurılması ayırım paydalanılǵan jeke zatları muzeyge eksponat retinde alındı hám sol «Paxta isi» waqtındaǵı kórgen qıyınshılıqları sol waqıttaǵı waqıyalar jazıp alındı.
Jáne de Ámiwdárya rayonı Durman elatı Qaraman MPJ, Kekse ataxanlar kóshesi 3- turǵını 1986- jılı «Paxta isi» boyınsha irkiwge alınǵan bólim esapshısı lawazımında islegen Xudaybergenov Qadirdiń shańaraǵına barıp onıń sol waqıttaǵı súwretleri, jeke hújjetleri, ayırım zatları muzeyge eksponat retinde alındı hám qamaqta, tergewde kórgen qıyınshılıqları sol waqıttaǵı waqıyalar jazıp alındı. Sapar dawamında «Bes awıl» MPJ, Baylar kóshesi 79-jay turǵını 1986- jılı «Paxta isi» boyınsha irkiwge alınǵan bólim baslıǵı lawazımında islegen Raximov Sabırdıń shańaraǵına barıp onıń qızı Raximova Gulnisadan ákesiniń jumıs waqtında jeke ózi paydalanılǵan hár qıylı jazıw quralları, ayırım medallar hám gúwalıqları, maqtaw jarlıqları, ol haqqında gazetada járiyalanǵan maqala, jumıs waqıtlarındaǵı hám jeke súwretleri muzeyge alındı. Sonday-aq, 1986-jılı Paxta isi boyınsha irkiwge alınıp, azatlıqtan ayırılǵan Xudaybergenov Madraxim, Jumamuratov Tajibay, Raximov Xalillanıń shańaraǵına barıp aqlanǵanlıǵı haqqındaǵı hújjetler, sol dáwirge tiyisli ayırım maǵlıwmatlar muzey ekspoziciyası ushın alındı. Ilimiy sapar dawamında alınǵan zatlar, súwretler, hújjetlerler úyrenilip analiz etiledi, muzey ekspoziciyası ushın rásmiylestirilip alınadı jánede bul maǵlıwmatlar ilimiy aylanısqa túsiriledi. Sonıń menen birge bul eksponatlar muzey ekspoziciyasına qoyılıw menen birge keleshekte muzeyde studentler, magistrantlar hám jas ilimiy xızmetkerler ushın ilimiy derek retinde, kóshpeli sabaq ótiw waqtında paydalanıwda úlken áhmiyetke iye maǵlıwmatlar bolıp esaplanadı.
Salamat Xudaybergenov
Arxeologiya kafedrası oqıtıwshısı
