Házirgi dáwirdiń talaplarınan kelip shıqqan halda, Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev tárepinen 2024-jıldı Ózbekstanda «Jaslar hám biznesti qollap-quwatlaw jılı» dep járiyalandı. Prezidentimiz óziniń Jańa jıl menen xalqımız hám jaslarımızdı qutlıqlaw sózinde «Insan – qádirin ulıǵlaw, xalqımızdıń máplerin támiyinlew, bunıń ushın kúshli ekonomikanı rawajlandırıw biziń tiykarǵı wazıypamız bolıp esaplanadı», – dep atap ótti.

Zamanagóy sociallıq reallıq barǵan sayın quramalasıp, onı izertlewde dástúriy kózqaraslar adekvat bolmay qaldı. Endi bunday quramalı sociallıq reallıqtı jańasha metodologiyalıq kózqaraslar tiykarında izertlewdi talap etpekte. Búgingi kúnde Ózbekstanda júz berip atırǵan sociallıq processler, sonday-aq, Jańa Ózbekstandı qáliplestiriwdiń teoriyalıq-filosofiyalıq aspektlerin tallaw usı jańa sapanı rawajlandırıwdıń teoriyalıq modeli bolıp xızmet etedi.

2024-jıl «Jaslar hám biznesti qollap-quwatlaw jılı»nda Jańa Ózbekstannıń jańa sociallıq reallıq sıpatında qáliplesiwine tiykar bolatuǵın faktorlardı, sonday-aq jańa attraktordı tabıwdıń ayırım máseleleriniń ilimiy-teoriyalıq aspektlerin tallaymız. Attraktor sózi anglichan tilinen «ózine tartıw», «ózine qaratıw», «ózine engiziw» degen mánislerin bildiredi.

Jańa Ózbekstannıń jańa sociallıq reallıq sıpatında qáliplesiwiniń tiykarǵı principleri sıpatında biz tómendegilerdi atap ótemiz: sapalı bilimlendiriw, juwapkershilik, sóz benen istiń birligi, watandı súyiwshilik, puqaralıq poziciya, jámiyetlik qadaǵalaw, insan kapitalı, insannıń qádirin ulıǵlaw, qádiriyatlar ústinligi h.t.b. Jańa Ózbekstandı qurıw birinshi gezekte, bilimdi modernizaciyalaw menen tıǵız baylanıslı.

«2023 jıl elimiz ushın bereketli hám áwmetli keldi. Eń áhmiyetlisi, elimizde tınıshlıq, hár qıylı millet wákilleri arasında doslıq hám awızbirishilik húkim súrmekte», – dep atap ótti Prezidentimiz.

Tariyx – bul ótmishtegi siyasat, al búgingi alıp barılıp atırǵan siyasatta tariyxqa aylanıp bara beredi. Ilimdegi tariyxıylıq principine tiykarlanıp aytatuǵın bolsaq, 2022-jılı 20-dekabrde Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoevtiń Oliy Majlis hám Ózbekstan xalqına múrájatı usınıldı. Prezidentimiz 2023-jıldı elimizde “Insanǵa itibar hám sapalı bilimlendiriw jılı” dep járiyaladı. Prezidentimizdiń bul usınısı xalqımız, ásirese, jaslarımız tárepinen tolıq qollap-quwatlandı. Sebebi, xalqımız hám jaslarımızdıń abadan, tınısh hám baxıtlı turmıs keshiriwi, álbette, bilimlendiriw tarawında ámelge asırılıp atırǵan reformalarǵa baylanıslı. Bilimniń sapasın arttırıw – Jańa Ózbekstannıń jańa sociallıq reallıq sıpatında rawajlanıwınıń birden-bir durıs jolı bolıp esaplanadı.

Álbette, Jańa Ózbekstannıń jaslarında bilimge talabı kúshli bolsa ǵana jámiyetimizde bilim qádiriyatqa hám dialektikalıq kóz qarastan bilim sapalı bilimge aylanadı. Jámiyetimizde bilim qádiriyatqa aylanıwı ushın mámleketimiz tárepinen jaslarımızǵa sapalı bilim iyelewinde joqarı dárejede imkaniyatlar jaratılǵan. Jańa Ózbekstandı jańa sociallıq reallıq sıpatında qurıwda sapalı bilimniń ornı úlken. Sapalı bilim kóz qarasınan jaslarımız ruwxıy jaqtan jetilispese, onda erjetken bolıp esaplanbaydı. Sebebi, sapalı bilim arqalı jaslarımız ruwxıy jaqtan jetilisedi hám erjetken bolıp esaplanadı.

Prezidentimizdiń 2024-jıldı «Jaslar hám biznesti qollap-quwatlaw jılı» dep járiyalawındaǵı atap ótken kreativ ideyaların, belgilep bergen wazıypalardı sonıń menen birge, Jańa Ózbekstandı jańa sociallıq reallıq sıpatında jámiyettiń tómendegi 3 nızamları menen, sonday-aq, jámiyetlik sana hám jámiyetlik bolmıstıń óz-ara baylanıslıǵı arqalı tallaymız. Jámiyetlik sana dep jámiyetlik bolmıstı sáwlelendiretuǵın sezimlerdiń, kóz qaraslardıń, ideyalardıń bir pútin sistemasına aytıladı. Jámiyetlik bolmıs penen jámiyetlik sana arasındaǵı óz-ara baylanıs tómendegishe:

1.Jámiyetlik bolmıs óziniń rawajlanıw barısında eń sońında jámiyetlik sananı anıqlaydı.

2.Jámiyetlik sana jámiyetlik bolmıstı sáwlelendiredi.

3.Jámiyetlik sananıń salıstırmalı óz betinshe ǵárezlilikke iye bolıwı.

Jámiyettiń birinshi nızamı boyınsha jámiyetimizdiń hár bir aǵzası Jańa Ózbekstannıń sociallıq reallıǵın jámiyetlik bolmıs sıpatında qabıl etiw shárt. Jámiyettiń ekinshi nızamı boyınsha jámiyetlik sanamız jámiyetlik bolmısımızdaǵı Jańa Ózbekstannıń sociallıq reallıǵın durıs sáwlelendiriwi kerek. Búgingi kúnde ámelge asırılıp atırǵan barlıq reformalar jámiyetlik bolmısımızdıń tiykarǵı ajıralmas bólegine aylansa ǵana, jámiyetlik sanamız jámiyetlik bolmısımızdı durıs sáwlelendirse, Jańa Ózbekstannıń qurılıwına tiykar bolıp xızmet etedi. Bunda, ásirese, sociallıq reallıqtı jámiyetlik haqıyqatlıqqa aylandırıw ushın jaratılǵan jámiyetlik imkaniyatlardan nátiyjeli paydalanıw arqalı, insan kapitalın rawajlandırıw, insannıń qádirin ulıǵlaw, barlıq is-háreketlerimizdiń joqarı ruwxıylıqqa tiykarlanıwı, sóz benen istiń birligi bolsa ǵana, Jańa Ózbekstannıń real tiykarları jaratıladı.

Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2023-jıl 11-sentyabrde «Ózbekstan – 2030» strategiyası haqqında»ǵı PP-158-sanlı pármanı qabıl etildi. Usı párman menen Jańa Ózbekstannıń rawajlanıw strategiyasın ámelge asırıw procesinde toplanǵan tájiriybe hám jámiyetshiliktiń talqılawınıń nátiyjeleri tiykarında islep shıǵılǵan «Ózbekstan – 2030» strategiyası tastıyıqlandı. Demek, Prezidentimizdiń Ózbekstanda 2024-jıldı «Jaslar hám biznesti qollap-quwatlaw jılı» dep járiyalawındaǵı tiykarǵı maqsetleriniń biri «Ózbekstan – 2030» strategiyasında belgilengen 5 baǵdar hám 100 maqsetlerdi tolıq ámelge asırıwdıń logikalıq dawamı bolıp esaplanadı.

Pármanda «Ózbekstan – 2030» strategiyasınıń tiykarǵı ideyaları tómendegishe sáwlelengen:

– Turaqlı ekonomikalıq ósiw arqalı dáramatı ortashadan joqarı bolǵan mámleketlerdiń qatarınan orın alıw;

– Xalıqtıń talaplarına hám xalıqaralıq standartlarǵa tolıq juwap beretuǵın bilimlendiriw, medicina hám sociallıq qorǵaw sistemasın rawajlandırıw;

– Xalıq ushın qolaylı ekologiyalıq sharayatlardı jaratıw;

– Xalıq xızmetindegi ádalatlı hám zamanagóy mámleketti qurıw;

– Mámlekettiń suvereniteti hám qáwipsizligin támiyinlew.

Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2023-jıl 11-sentyabrde qabıl etilgen “Ózbekstan – 2030” strategiyasın 2023-jılı sapalı hám óz waqtında ámelge asırıw ilajları haqqında”ǵı PQ–300-sanlı qararı qabıl etildi.

“Ózbekstan – 2030” strategiyası 5 tiykarǵı baǵdar hám 100 maqsetten ibarat.

1.Hár bir insanǵa óziniń potencialın júzege shıǵarıw ushın múnásip sharayatlar jaratıw; (1-44 maqsetler).

2.Turaqlı ekonomikalıq ósiw arqalı xalıqtıń abadanlıǵın támiyinlew; (45-61 maqsetler).

3.Suw resursların únemlew hám qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw; (62-73 maqsetler).

4.Nızam ústinligin támiyinlew, xalıq xızmetindegi mámleketlik basqarıwdı shólkemlestiriw; (74-89 maqsetler).

5.«Qáwipsiz hám tınıshlıqtı súyiwshi mámleket» principine tiykarlanǵan siyasattı izbe-iz dawam ettiriw. (90-100 maqsetler).

Prezidentimiz 2024-jılı «Jańa jılda ekonomikamızǵa sırt el investiciyaların tartıw, isbilermenlik hám jeke múlk ushın keń imkaniyatlardı jaratıwdı jáne de kúsheytemiz. Ilim, innovaciya, IT sıyaqlı tarawlardı, «jasıl» hám sanlı texnologiyalardı rawajlandırıwǵa ayrıqsha itibar qaratamız», – dep atap ótti. Haqıyqatında da, XXI ásirge kelip, sanaat revolyuciyası IT-texnologiyalarınıń rawajlanıwı nátiyjesinde sanlı dáwir baslandı. Búgin áyyemgi grek filosofı Pifagordıń “dúnyanıń tiykarı – bul sanlar”, “barlıq nárseler – sanlar bolıp esaplanadı” degen ideyası haqıyqatlıqqa joqarı dárejede jaqın ekenligi baqlanbaqta.

Házirgi kúnde insan jumısınıń barlıq kóplegen tarawlarına sanlastırıw processleri kirip keldi. Bir sóz benen aytqanda, sanlı paradigma rawajlanıwdıń jańa paradigması sıpatında tán alınbaqta. Bul boyınsha alımlar sanlı paradigmanıń, sanlastırıwdıń hár qıylı kóplegen aspektlerin úyrenbekte.

Búgin Ózbekstanda sanlı paradigma tiykarında rawajlanıw tendenciyasın anıq belgilep, nátiyjede “Sanlı Ózbekstan – 2030” koncepciyasın islep shıqtı. Usı koncepciyada sanlastırıwdıń jámiyettiń barlıq tarawlarına, sonday-aq, siyasat, huqıq, ekonomika, medicina, bilimlendiriw, mádeniyat, turizm hám basqa sistemalarǵa kirip barıwı tiykarlanıp berilgen.

Prezidentimiz óz sózinde 2024-jılı «Jańa jumıs orınların jaratıw, xalqımızdıń dáramatların arttırıw itibarımızdıń orayında boladı. Miynet haqı, pensiya, stipendiya hám napaqalardıń muǵdarı arttırıladı. Hayal-qızlar hám nuranıylardı, járdemge mútáj insanlardı qollap-quwatlawǵa ayrıqsha áhmiyet beremiz. Sociallıq tarawlardıń rawajlanıwın jańasha basqıshqa kóteremiz». «Watanımızdıń ǵárezsizligin bekkemlew, Qurallı kúshlerimizdiń áskeriy potencialıń arttırıw tiykarǵı wazıypamız boladı. Jańa turmıstı, Jańa Ózbekstandı qurıw ushın bar kúsh hám imkaniyatlarımızdı tolıq ámelge asıramız», – dep atap ótti.

Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev ótken 2023-jıldıń juwmaqları tuwralı, bılay dedi: «Ómir bar eken, onıń jetiskenligi hám quwanıshları, táshwish hám mashqalaları da bolıwı tábiyǵıy. Biraq insan hám xalıqtıń aqıl parasatı, hadal miyneti, bekkem erk-ıqrarı menen hár qanday sınaqlardan múnásip ótiwge ılayıq».

Sonıń menen birge, «Birgeliktegi miynetlerimiz sebepli Jańa Ózbekstan ármanı real haqıyqatqa aylanbaqta. Barlıq erisken jetiskenliklerimiz ushın siz, áziz watanlaslarımızǵa, shın kewilden minnetdarshılıq bildiremen», – dedi Prezident.

Sanlı ekonomikanı rawajlandırıw jolın tańlaǵan mámleketler óz puqaralarınıń azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlewge, ásirese, bilimlendiriw tarawın basqarıw sisteması menen tıǵız alıp barıwına imkaniyat jaratadı. Demek, qaysı bir mámleket jaslarınıń bilim alıwına kóp qárejet ajıratsa, sol mámlekette keleshekte innovaciyalıq pikirleytuǵın jaslardıń qatarı keńeyip, jámiyetke kóp payda keltiretuǵınlıǵın házirgi dáwirdiń ózi dáliyllep berdi. Búgin pútkil insaniyat sanlı rawajlanıw basqıshın nızamlı basıp ótip atırǵan eken, jańalanıp atırǵan Ózbekstanda global rawajlanıw sisteması menen tıǵız baylanısta rawajlanıwdı talap etedi. Bul, óz gezeginde, Jańa Ózbekstannıń sociallıq reallıǵın sanlı paradigma negizinde ózgertiw dáwir talabı ekenligin ańlatadı.

Juwmaqlastırıp aytqanda, Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoev tárepinen 2024-jıldı Ózbekstanda «Jaslar hám biznesti qollap-quwatlaw jılı» dep járiyalawı múnásebeti menen bildirgen kreativ hám pragmatik ideyaları sociallıq imkaniyat sıpatında Jańa Ózbekstannıń jańa sociallıq reallıqqa aylanıwı hám sociallıq mámleketti qurıwda metodologiyalıq strategiya  bolıp xızmet etedi.

Jańa sociallıq reallıqtı qáliplestiriwde dúnyaǵa jańasha kóz qaras, jańasha pikirlew, jańasha oylawdı talap etedi. Bunday jańa sapanı qurıwda insan kapitalı, bilim hám innovaciyalar zárúrli áhmiyetke iye. Jańa Ózbekstan jańa attraktordı (rawajlanıw maqseti) ańlatar eken, bul attraktordıń ámelge asırılıwı, dana xalqımız aytqanınday, “maqset anıq bolsa, mánziller jaqın boladı” degen ómirlik haqıyqatta óz tastıyǵın tabadı.

S.Sulaymanov,

 tariyx ilimleriniń doktorı (DSc), docent.

A.Orazbaev,

filosofiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD).

Qaraqalpaqstan xabar agentligi.