Aldın xabar bergenimizdey, usı jıldıń 11-may kúni Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde Ózbekstan Respublikasına xızmet kórsetken mádeniyat xızmetkeri, shayır Baxtiyar Genjemuratovtıń 65 jıllıq yubileyine arnalǵan «Erlik, mártlik, batırlıqtı ulıǵladım – sóz ettim!» atamasındaǵı konferenciya bolıp ótti. Onda Qaraqalpaqstan jazıwshılar awqamı baslıǵı K.Karimov, ilimpazlar, professor-oqıtıwshılar, nuraniylar, jazıwshı hám shayırlar student-jaslar sonday-aq, ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri qatnastı. Konferenciyanı universitetimizdiń Jaslar máseleleri hám ruwxıylıq-aǵartıwshılıq isleri boyınsha prorektorı S.Alawatdinov ashıp berdi hám alıp bardı. Ol óz sozinde házirgi waqıtta, Húrmetli Prezidentimizdin tikkeley baslaması menen, jámiyetimizde ilimniń rolin kúsheytiw, ásirese, akademiyalıq ilimniń abıroyın arttırıw, ilim tarawınıń intellektual potencialın bekkemlew, talantlı jaslardı ilimge keńnen tartıw hám ilim jolında pidákerlik penen xızmet etken alımlardıń mashaqatlı miynetlerin qádirlew mámleketlik siyasatı dárejesine kóterilgenin aytıp ótti. Sonday-aq bul tarawda barlıq kúsh-jigerin, bilimin hám ilimiy tájiriybesin jaslarǵa ayanbay úyretip kiyatırǵan Ózbekstan Respublikasına xızmet kórsetken mádeniyat xızmetkeri, «Shuhrat» medalı iyesi, Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti qaraqalpaq ádebiyatı kafedrasınıń docenti Baxtiyar Genjemuratovtıń miynetlerin ayrıqsha maqtanısh penen atap, onıń múbárek 65 jası menen qutlıqlap, konferenciya jumıslarına tabıslar tiledi.
Bunnan soń, sózge shıqqanlar shayırdıń ómir jolı, ilimiy miynetleri, ilimiy–pedagogikalıq hám jámiyetlik–siyasiy jumıslardaǵı belsendiligi haqqında bayanat jasadı. Haqıyqatında da Mámleketti – qúdiretli, milletti – ullı etetuǵın kúsh, bul – ilim-bilim, tálim hám tárbiya ekenligi dáliyl talap etilmeytuǵın haqıyqatlıq. Jańa Ózbekstanda ilim-bilimge itibar joqarı shıńǵa shıqtı desek asıra aytqan bolmaymız. Búgin biz Ózbekstan Respublikasına xızmet kórsetken mádeniyat xızmetkeri, «Shuhrat» medalı iyesi, Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti qaraqalpaq ádebiyatı kafedrasınıń docenti Baxtiyar Genjemuratovtıń 65 jasqa tolǵan yubileyi menen universitetimiz jámááti atınan qızǵın qutlıqlaymız! Ustazǵa bekkem densawlıq, ilimiy-dóretiwshilik jumıslarında tabıslar tilep qalamız.
QMU baspasóz xızmeti
Maǵlıwmat ushın; shayır Baxtiyar Genjemuratov 1959-jılı 11-mayda Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Taxtakópir rayonında tuwıldı. 1976-jılı orta mektepti tamamlap, rayonlıq gazetada isledi. 1978-80-jılları áskeriy xızmette boldı. 1980-1985-jılları Nókis mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetinde oqıdı. 1985-1993-jılları «Ámiwdárya» jurnalınıń redakciyasında mádeniyat hám kórkem óner bólimi baslıǵı, juwaplı xatker, bólim baslıǵı, Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamında ádebiy másláhátshi, juwaplı xatker, baslıqtıń orınbasarı lawazımlarında isledi. 1993-1996-jılları Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde aspiranturada oqıdı hám 1996-jılı «Ájiniyaz lirikasınıń poetikası» degen temada kandidatlıq dissertaciyasın jaqladı. 1996-2006-jıllar aralıǵında «Házirgi qaraqalpaq ádebiyatı hám ádebiyat teoriyası» (sońınan «Qaraqalpaq ádebiyatı tariyxı hám folklorı») kafedrasında oqıtıwshı, kafedra baslıǵı, Berdaq milliy muzeyinde tariyx hám arxeologiya bóliminiń baslıǵı lawazımlarında isledi. 2006-jıldan qaraqalpaq ádebiyatı kafedrasınıń docenti bolıp islep atır.
B.Genjemuratovtıń «Áptaptıń ómiri» (1987), «Saratan» (1990), «Oq qadalǵan ay» (1997), «Saylandı shıǵarmalar» (2012) dep atalǵan poetikalıq toplamları qaraqalpaq tilinde, «Ukuzdaryo bitiklari» (2006) degen qosıqlar hám poemalar toplamı ózbek tilinde baspadan shıqtı. Shayırdıń bir dúrkin qosıqları «Túrk sheriyati antologiyasi» (Ankara, 2006) hám «XX asr wzbek sheriyati atnologiyasi» toplamlarına (Toshkent, 2007) kirgizilgen. Shayır Batıs hám Shıǵıs klassikleriniń qosıqların qaraqalpaq tiline sátli awdardı hám bul awdarmalar «Lirika» (1992) degen atama menen óz aldına toplam etip bastırıp shıǵarıldı. Bir qatar qosıqları ózbek, qazaq, túrk, rus, koreys, polyak hám francuz tillerine awdarma islendi. Ol belgili tariyxshılar A.Yu.Yakubovskiy hám B.D.Grekovlardıń «Altın Orda hám onıń qulawı» degen kólemli miynetin qaraqalpaq tiline awdardı. Sonday-aq, «Ájiniyaz lirikasınıń poetikası» (1997) atlı monografiyasınıń, «Ádebiy aǵımlar hám jónelisler» (2012) atlı oqıw qollanbasınıń, «Ádebiyat teoriyası» (2019, Q.Járimbetov penen birge) sabaqlıǵınıń avtorı. B.Genjemuratov Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası (1991) hám Ózbekstan Jazıwshılar awqamı sıylıǵınıń laureatı (2001). B.Genjemuratovqa 2002-jılı «Shuhrat» medalı berildi. Eń jaqsı qosıqları ushın shayır Xorezm Mamun akademiyası, Ózbekstan Jazıwshılar awqamı hám Xorezm wálayatı hákimligi tárepinen sıylıqlanǵan. Oǵan 2017-jılı Ózbekstan Respublikasına xızmet kórsetken mádeniyat xızmetkeri húrmetli ataǵı berildi. B.Genjemuratov házirgi qaraqalpaq poeziyasında ózine tán kórkem pikirlew dúnyası hám poetikalıq súwretlew usılları menen «jańasha tolqın» (S.Axmetov) payda etken talantlı shayır. Avtorǵa poeziya ummanınıń tereńde jatırǵan sóz gáwharların júzege shıǵarıwda ushqır qıyal, ilahiy yosh tileymiz.
Shayır óziniń ishki ruwxıy dúnyasın poetikalıq qatarlarda ómir shınlıǵı menen tereń baylanıstırıp ashıp taslaytuǵın sóz sheberleriniń biri. Onıń shıǵarmaları mazmunı boyınsha jaslardı ǵárezsizlik ruwxında mártlikke, watandı qádirlewge, xalqımızdıń tariyxın biliwge úyretetuǵın kórkem dóretpeler esaplanıp, al formalıq jaqtan qaraqalpaq poeziyasın Erkin qosıq penen bayıtıp baradı. Shayırdıń shıǵarmalarında jeńil uyqas quwalawshılıq qurǵaq qatarlar, mánisi sayız sózler onsha ushıraspaydı. Sóz sheberiniń dóretpeleri forma hám mazmun jaǵınan alıp qaraǵanda ideyasınıń tereńligi, filosofiyalıq oylardıń basımlıǵı, simvolikalıq hám metaforalıq usıllarınıń beriliwi, tariyx penen folklorlıq dástúrler menen baylanıstırılıwı hám olardı qayta janlandırılıwı jaǵınan basqa shayırlardan ózgeshelenip turadı. B.Genjemuratovtıń poeziyasına kóbinese turmıs filosofiyası, watanǵa bolǵan súyiwshilik hám mártlikke tolı sezimler jámlengen.
Túrkiy xalıqlardıń áyyemgi babaları bolǵan xun qáwimleriniń kósemi Móde xan biziń eramızǵa shekemgi 209-174 jıllarında húkimdarlıq etkeni tariyxta málim. Usı tariyxtı qayta tiriltip, «Móde xan sózi yaki Shin jipegindegi bitik» dóretpesiniń tiykarǵı syujeti etip alǵan. Avtor bul poemasında ata-babalarımızdıń kósemi, qaharmanlıq isleri menen úlgi bolǵan jolbasshısı Móde xan obrazın kórkemlik penen gewdelegen. Solay etip, onıń obrazı arqalı xun qáwimleriniń ǵárezsizligi ushın Qıtay patshaları menen jemisli siyasiy sóylesiwler júrgizgenligi, tariyxıy sawashlarda qaharmanlıq hám saltanatlı jeńislerdi qolǵa kirgizgenligin onıń obrazı arqalı úlken maqtanısh penen táriyiplegen. Sonday-aq Móde xannıń «Jer degenimiz mámlekettiń tiykarı» degen pikirin dóretpeniń tiykarǵı ózegi etip alǵanlıǵı kórinedi. Belili shayır Baxtiyar Genjemuratovtıń lirikalıq hám epikalıq dóretpeleri búgingi kitap oqıwshılarıńıń estetikalıq talǵamın bayıtıp, shayırdıń hár bir shıǵarması jaslar ushın úlken tálim-tárbiyalıq áhmiyetke iye. Sonday-aq sóz zergeriniń sóz marjanları ǵárezsizlik dáwirdegi jas áwladtı joqarı insanıylıq ideyalarǵa, xalqımızdıń milliy psixologiyasın, basıp ótken tariyxın, oqıwshılardıń sózlik baylıǵın, qaraqalpaq xalqınıń ádebiy tilin rawajlandırıwǵa qosılǵan biybaha baylıq bolıp tabıladı.
